W centrum Rybnika, w zabytkowym ratuszu z wieżą zegarową, działa miejska instytucja kulturalna, która od ponad pół wieku gromadzi i prezentuje historię miasta oraz regionu. Muzeum im. o. Emila Drobnego to nie tylko tradycyjne wystawy w historycznych wnętrzach, ale też nowoczesne Edukatorium Juliusz – miejsce, gdzie medycyna spotyka się z interaktywną edukacją w murach XIX-wiecznego szpitala.
Ratusz, w którym mieści się główna siedziba muzeum, został wzniesiony w 1822 roku z inicjatywy ówczesnego burmistrza Antoniego Żelazko. Klasycystyczny budynek z charakterystyczną wieżą wyróżnia się na tle rynku. W latach 90. XX wieku przeszedł gruntowną rozbudowę i modernizację, zyskując funkcjonalność dostosowaną do potrzeb muzealnych.
- interaktywne wystawy medyczne
- historyczne ratuszowe wnętrza
- bogate zbiory rzemiosła
- podróż przez historię Rybnika
- unikalny powóz typu lando
Co zobaczysz w rybnickim muzeum
Główne wystawy stałe prowadzą przez różne aspekty historii lokalnej. „Rybnik nasze miasto” to podróż przez dzieje od niewielkiej osady po współczesne miasto. Ekspozycja pokazuje, jak zmieniał się Rybnik na przestrzeni wieków – archiwalne fotografie, dokumenty i przedmioty codziennego użytku układają się w spójną opowieść o mieście i jego mieszkańcach.
Wystawa „Rybnik-Fach-Interes-Geszeft” przyjmuje formę spaceru historycznego ulicami miasta z przełomu XIX i XX wieku. Można zobaczyć, jak wyglądało życie codzienne rybnician – ich zawody, handel, rzemiosło. Prezentowane są tu stroje ludowe, tradycyjne wyposażenie śląskiej kuchni, gdzie znajdowały się wszystkie niezbędne przedmioty do prowadzenia gospodarstwa: od byfyja, romy, sebuwacza, rompli po buncloki i szolki. Wystawa pokazuje także misternie hafowane garniturydo kuchenne, serwetki i ręcznie szydełkowane firanki zwane zazdrostkami.
„Cechy rzemieślnicze w miastach Górnego Śląska do 1939 roku” to z kolei ekspozycja poświęcona organizacjom zawodowym, które odgrywały kluczową rolę w życiu gospodarczym regionu. Bogate zbiory narzędzi i dokumentów pokazują, jak funkcjonowało rzemiosło na Śląsku.
„Wyrobisko górnicze” przenosi zwiedzających w tunele kopalniane. To wystawa, która nawiązuje do przemysłowej historii regionu, gdzie górnictwo przez dekady kształtowało życie tysięcy rodzin.
Największym eksponatem w zbiorach muzeum jest powóz typu lando z początku XX wieku – imponujący przykład dawnego środka transportu. Najmniejszym natomiast są delikatne dziecięce kolczyki, które zachwycają precyzją wykonania. Pierwszym wpisem do księgi inwentarzowej był obraz olejny przedstawiający portret.
Edukatorium Juliusz – medycyna w dawnym szpitalu
Kilkaset metrów od ratusza, przy ulicy Klasztornej 11, znajduje się Edukatorium Juliusz – oddział muzeum, który wyróżnia się na tle innych tego typu placówek w Polsce. Mieści się w pawilonie Rafał, części kompleksu dawnego Szpitala Miejskiego im. Juliusza Rogera, który funkcjonował do 2001 roku jako jedna z najstarszych placówek medycznych na Śląsku.
Kompleks szpitalny powstał na przełomie XIX i XX wieku. Składa się z kilku gmachów: pawilonu Juliusz, pawilonu Rafał, budynku byłego oddziału dermatologicznego, starej apteki oraz dawnego pogotowia ratunkowego. Nad całością góruje piękna bryła zdesakralizowanej przyszpitalnej kaplicy. Wszystkie budynki znajdują się pod ochroną konserwatorską.
Patronem miejsca jest Juliusz Roger – lekarz, entomolog, folklorysta i społecznik, który z zamiłowaniem dokumentował śląską kulturę, język, przyrodę i zwyczaje. Pochodzący z Niemiec Roger znalazł na Górnym Śląsku swoją drugą ojczyznę i poświęcił się służbie lokalnej społeczności.
Interaktywna wystawa o człowieku
Ekspozycja „Medycyna i Farmacja” rozciąga się na czterech kondygnacjach budynku. Poszczególne pomieszczenia nawiązują wizualnie do współczesnych i dawnych przestrzeni szpitalnych, prezentując oddziały i przyporządkowane im tematy. To niemalże w pełni interaktywna i multimedialna wystawa, która przekazuje wiedzę z zakresu budowy i funkcjonowania ludzkiego organizmu.
Na pierwszych trzech piętrach zwiedzający przechodzą przez kolejne oddziały szpitalne: ortopedię i traumatologię, otolaryngologię, neurologię, okulistykę, kardiologię, ginekologię i położnictwo, urologię. Za pomocą stanowisk multimedialnych można poznać ludzki organizm, jego anatomię i sposób funkcjonowania. Ważnym elementem jest zaznajomienie z funkcjonowaniem placówki medycznej, sprzętem medycznym oraz zabiegami.
Wystawowa sala operacyjna wprowadza w klimat prawdziwej operacji. Aplikacje pozwalają wcielić się w rolę chirurga, anestezjologa czy instrumentariusza. Można przeprowadzić wirtualną laparoskopię czy bronchoskopię – to doświadczenie, które pozostaje w pamięci.
Czwarta kondygnacja kryje archiwum szpitalne na poddaszu, gdzie prezentowana jest historia medycyny i farmacji od początków XIX wieku do czasów współczesnych. Dawne narzędzia medyczne – skalpele, strzykawki, probówki, aparaty do pomiaru ciśnienia – sąsiadują z modelami anatomicznymi 3D i interaktywnymi ekranami dotykowymi.
Wyjście z archiwalnej części prowadzi do strefy relaksu, gdzie można zasięgnąć informacji na temat zdrowego trybu życia, odpowiedniego odżywiania, właściwej higieny i skutecznego odpoczynku.
Dla kogo to miejsce
Muzeum w ratuszu przyciąga miłośników historii regionalnej, rzemiosła i kultury ludowej. Ekspozycje są na tyle różnorodne, że znajdzie tu coś dla siebie zarówno ktoś zainteresowany górnictwem, jak i historią codziennego życia na Śląsku. Wystawy nie są przytłaczające – można je spokojnie obejrzeć w ciągu godziny.
Edukatorium Juliusz to propozycja dla szerszego grona. Wystawa przeznaczona jest dla odwiedzających od 5. roku życia, więc sprawdzi się jako rodzinny wypad. Dzieci uwielbiają interaktywne stanowiska, a dorośli doceniają merytoryczną stronę ekspozycji. Młodzież szkolna znajdzie tu praktyczne uzupełnienie lekcji biologii, a studenci medycyny – ciekawy kontekst historyczny dla swojej dziedziny.
Stanowisk, plansz i ekspozytorów jest całe mnóstwo. Przeważająca część ma formę multimedialnych prezentacji, więc sporą rolę odgrywa rodzic, zwłaszcza gdy zwiedza wystawę z dziećmi poniżej 12 lat. To całkiem przyjemny obowiązek – wspólne odkrywanie, jak działa ludzkie ciało.
Od otwarcia we wrześniu 2022 roku Edukatorium Juliusz odwiedziło ponad 21 tysięcy osób w ciągu pierwszego roku działalności. To miejsce unikatowe na skalę kraju – jedyna placówka, gdzie przez zabawę i doświadczenie można zdobyć certyfikowaną wiedzę z zakresu medycyny i farmacji.
Praktyczne informacje – godziny i ceny
Muzeum w ratuszu (Rynek 18):
- Wtorek–piątek: 9:00–16:00
- Sobota–niedziela: 10:00–16:00
- Poniedziałki: nieczynne
- Wejście o pełnych godzinach
- Ostatnie wejście na 60 minut przed zamknięciem ekspozycji
Ceny biletów: W soboty i niedziele wstęp na wystawy jest bezpłatny. W dni powszednie obowiązują bilety normalne i ulgowe – szczegółowy cennik najlepiej sprawdzić na stronie muzeum przed wizytą. Posiadaczom Rybnickiej Karty Mieszkańca (Rybka) przysługuje 20% zniżki.
Edukatorium Juliusz (ul. Klasztorna 11): Wstęp płatny, ceny dostępne na stronie www.juliusz.eu. Na zwiedzanie wystawy stałej warto zarezerwować 2-3 godziny, w zależności od zaangażowania. Na terenie znajduje się szatnia z szafkami, toalety na każdym piętrze, sklep z pamiątkami oraz pokój dla matki z dzieckiem.
Jak dojechać do muzeum w Rybniku
Muzeum znajduje się w ścisłym centrum Rybnika, co zapewnia łatwy dostęp zarówno komunikacją miejską, jak i samochodem. Rynek jest dobrze oznakowany, a w pobliżu dostępne są liczne parkingi (płatne). Dojazd z autostrady A1 (węzeł Rybnik) zajmuje około 10-15 minut.
Edukatorium Juliusz przy ulicy Klasztornej znajduje się kilka minut spacerem od ratusza. Parkowanie przy ulicy – obowiązują parkomaty. Obiekt jest dostępny dla osób z niepełnosprawnościami (winda), można wejść z wózkiem dziecięcym.
Oba miejsca można zwiedzić podczas jednej wizyty w Rybniku. Warto zacząć od ratusza, by poznać kontekst historyczny miasta, a potem przejść do Edukatorium, gdzie nowoczesna forma prezentacji stanowi ciekawy kontrast dla tradycyjnych wystaw. Razem dają pełny obraz tego, czym żyło i żyje miasto – od rzemiosła i górnictwa po medycynę i naukę.