Ratusz w Gliwicach stoi dokładnie w centrum rynku od XV wieku i przez cały ten czas był świadkiem najważniejszych wydarzeń w życiu miasta. To nie jest muzeum ani typowa atrakcja turystyczna – to wciąż funkcjonujący budynek, w którym odbywają się posiedzenia Rady Miasta i śluby cywilne. Dla odwiedzających to przede wszystkim punkt orientacyjny i obiekt do podziwiania z zewnątrz, ale historia tego miejsca i detale architektoniczne sprawiają, że warto się przy nim zatrzymać.
Budynek przeszedł przez piekło i z powrotem. Pożary z 1601 i 1711 roku zniszczyły znaczną część pierwotnej konstrukcji. Wielokrotne przebudowy sprawiły, że dziś niewiele zostało z gotyckiego charakteru – w latach 20. XX wieku ratusz zyskał neoklasycystyczny wygląd, który przetrwał do dziś.
- żywa historia w sercu miasta
- unikalne detale architektoniczne
- podziemia z średniowiecznymi murami
- metalowa gałka z XIX wieku
- restauracja w piwnicach ratusza
Historia zapisana w murach i gałce na wieży
W podziemiach ratusza zachowały się fragmenty murów z XIII wieku, kiedy pierwszy drewniany ratusz zastąpiono murowanym. To jedyne ślady najstarszej historii – reszta budynku to efekt późniejszych zmian. Obecna wieża powstała prawdopodobnie po wielkim pożarze w 1601 roku, choć pod płytą rynku odkryto pozostałości jeszcze starszej, XVI-wiecznej wieży.
Najbardziej fascynująca historia wiąże się z metalową gałką na szczycie wieży. W 1842 roku, podczas gruntownej przebudowy, radca budowlany Uhlig umieścił w niej pamiątki z życia XIX-wiecznych Gliwic – gazety, litografie przedstawiające miasto i hutę, sprawozdania gimnazjum, broszury o budowie kolei żelaznej, miejskie przepisy porządkowe i zbiór monet z 1789 roku. Gałkę otwarto dopiero podczas remontu w 2002 roku. Wszystkie znalezione przedmioty trafiły do Muzeum w Gliwicach.
W średniowieczu i czasach nowożytnych w piwnicach ratusza prowadzono wyszynk piwa i wina. Na parterze znajdowała się sala sądowa i mieszkanie pisarza miejskiego, a na pierwszym piętrze obradowała rada miasta. Dziś w podziemiach działa restauracja.
Co zobaczysz patrząc na ratusz
Ratusz ma prostokątną, dwupiętrową bryłę i charakterystyczną czterokondygnacyjną wieżę zegarową zakończoną hełmem z iglicą. Całość osiąga wysokość 41,5 metra. Od strony północnej dobudowano w latach 80. XX wieku podcienia – dziś przeszklony pasaż z pięcioma arkadami.
Warto przyjrzeć się detalom. Poniżej wieży znajduje się historyczny herb Gliwic nadany przez cesarza Ferdynanda II w 1629 roku – to wyróżnienie za zasługi podczas inwazji wojsk Mansfelda w czasie wojny trzydziestoletniej. W ściany wmurowano dwie tablice pamiątkowe związane z przemarszczem wojsk Jana III Sobieskiego przez Gliwice w 1683 roku, w drodze na odsiecz Wiednia. Tablice powstały z okazji 200. i 300. rocznicy tego wydarzenia.
Przy wschodniej ścianie ratusza stoi kamienna rzeźba Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej autorstwa Johanna Melchiora Österreicha z lat 20. XVIII wieku. To najstarsza wolnostojąca rzeźba w Gliwicach i jedyny znany przypadek na Górnym Śląsku, gdzie figura Madonny została zespolona ze strukturą architektoniczną ratusza. W 2024 roku rzeźba przeszła gruntowną konserwację.
Zegar który odmierza czas od XIX wieku
Na wieży ratusza znajduje się zegar z czterema tarczami. Na belce stropu w wieży widnieje grawer „1882” – od tego momentu mechanizm odmierza godziny dla mieszkańców Gliwic. To już ponad 140 lat nieprzerwanej pracy. W 2024 roku podczas remontu wymieniono tarcze i wskazówki zegara, ale sam mechanizm pozostał oryginalny.
Wnętrza ratusza – sala ślubów i reprezentacyjne pomieszczenia
Ratusz nie jest muzeum otwartym dla zwiedzających. To wciąż funkcjonujący budynek użyteczności publicznej. Na parterze mieści się sala ślubów utrzymana w jasnych barwach – w 2015 roku udzielono tam 493 ślubów cywilnych. Na wyższych kondygnacjach znajduje się sala sesyjna Rady Miasta i pomieszczenia reprezentacyjne wykorzystywane podczas uroczystości i wydarzeń kulturalnych. W podziemiach działa kawiarnia-restauracja.
Budynek jest przystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Dla kogo to miejsce
Ratusz w Gliwicach to przede wszystkim obiekt do podziwiania z zewnątrz podczas spaceru po rynku. Nie ma tu ekspozycji muzealnych ani zwiedzania wnętrz, więc nie trzeba rezerwować dużo czasu – wystarczy 10-15 minut na obejrzenie budynku i przeczytanie tablic informacyjnych.
Miejsce spodoba się miłośnikom architektury i historii, którzy docenią detale – herb, rzeźbę Madonny, tablice pamiątkowe. Dla rodzin z dziećmi ratusz może być punktem wyjścia do rozmowy o historii miasta, zwłaszcza jeśli połączy się wizytę z opowieścią o gałce na wieży i ukrytych w niej skarbach.
Rynek, na którym stoi ratusz, zachował średniowieczny układ urbanistyczny i jest ulubionym miejscem spotkań mieszkańców. Wokół znajdują się XIX- i XX-wieczne kamienice, kawiarnie i restauracje. Warto połączyć wizytę przy ratuszu ze spacerem po okolicy – niedaleko stoi Zamek Piastowski, a kilka ulic dalej kościół Wszystkich Świętych z którego wieży rozciąga się panorama centrum miasta.
Pod rynkiem znajduje się sieć korytarzy zbudowanych podczas wojny trzydziestoletniej. Łączyły one miasto z klasztornym spichlerzem.
Informacje praktyczne – dojazd, czas zwiedzania
Ratusz znajduje się w samym centrum Gliwic przy Rynku 1. Dojazd komunikacją miejską jest prosty – do centrum docierają liczne linie tramwajowe i autobusowe. Najbliższe przystanki to „Plac Inwalidów Wojennych” i „Dworzec Główny”. Z dworca kolejowego do rynku to około 10 minut spaceru.
Dla zmotoryzowanych w okolicy dostępne są płatne miejsca parkingowe – parking podziemny pod placem Inwalidów Wojennych lub miejsca przy ulicach wokół rynku. W weekendy parkowanie bywa trudniejsze.
Zwiedzanie zewnętrzne ratusza jest bezpłatne i dostępne o każdej porze. Budynek jest oświetlony wieczorami, więc warto zobaczyć go także po zmroku. Wnętrza ratusza nie są udostępnione dla turystów – można tam wejść tylko w sprawach urzędowych lub podczas ślubów i wydarzeń kulturalnych.
Na obejrzenie ratusza z zewnątrz wystarczy 10-15 minut. Jeśli chcesz spokojnie usiąść na rynku, wypić kawę i poobserwować okolicę, zaplanuj godzinę. Ratusz dobrze łączy się z innymi atrakcjami centrum – Zamek Piastowski to 5 minut spaceru, Muzeum w Gliwicach około 10 minut.
Najlepszy czas na wizytę to wczesne popołudnie w dni powszednie, kiedy rynek jest mniej zatłoczony niż w weekendy. Latem wokół ratusza działają ogródki gastronomiczne – można usiąść z widokiem na zabytkowy budynek.
Ratusz przeszedł gruntowny remont w 2024 roku – odnowiono elewację, wymieniono obróbki blacharskie i tarcze zegara, a także wyremontowano rzeźbę Matki Boskiej. Koszt inwestycji wyniósł ponad 1,2 miliona złotych, przy czym 98% kwoty pochodziło z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.