Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu to miejsce, gdzie historia śląskiego przemysłu spotyka się z niezłą dawką adrenaliny. Dwa główne kompleksy – Kopalnia Guido i Sztolnia Królowa Luiza – oferują zjazd setki metrów pod ziemię, przejażdżkę podziemną kolejką i spływ łodzią przez najdłuższą budowlę hydrotechniczną w europejskim górnictwie węglowym. To nie jest kolejne muzeum z gablotkami za szkłem. Tu naprawdę czuć wilgoć, chłód i atmosferę prawdziwej kopalni.
Zabrze przez lata było sercem polskiego górnictwa. To tutaj w 1791 roku powstała pierwsza państwowa kopalnia węgla kamiennego – Królowa Luiza. Po II wojnie światowej miasto nazywano nawet stolicą polskiego górnictwa. Nie dziwi więc, że właśnie w Zabrzu powstało pierwsze w Polsce muzeum poświęcone wydobyciu węgla.
- najgłębsza trasa turystyczna w Polsce
- interaktywne zwiedzanie z efektami dźwiękowymi
- jedyna na świecie elektryczna kolejka podwieszana
- najgłębiej położony pub w Europie
- podziemny spływ łodzią w historycznej sztolni
Kopalnia Guido – zjazd 320 metrów pod ziemię
Kopalnia Guido to główna atrakcja kompleksu. Zjazd autentyczną górniczą windą (szolą) na głębokość 320 metrów robi wrażenie – to najgłębiej położona trasa turystyczna w górnictwie węglowym w Polsce. Winda jedzie około dwóch minut, a licznik przy wejściu odmierza kolejne metry. Można poczuć, jak zmienia się ciśnienie.
Pod ziemią czekają dwa poziomy zwiedzania. Poziom 170 metrów pokazuje, jak wyglądała praca górników na przełomie XIX i XX wieku. Zwiedzanie jest interaktywne – słychać pisk szczurów, rozmowy górników, trzaskanie stropów. Wszystko wzbogacone o efekty świetlne i dźwiękowe. Na tym poziomie znajduje się też podziemna kaplica św. Barbary, patronki górników.
Poziom 320 metrów to zupełnie inna historia. Wyrobiska pozostawiono w stanie niemal pierwotnym, dokładnie takim, w jakim opuścili je górnicy po zakończeniu eksploatacji. Ściany błyszczą od węgla, widać ślady narzędzi, poczuć można surowość tego miejsca. Część korytarzy pokonuje się unikalną elektryczną kolejką podwieszaną – jedyną taką udostępnioną dla turystów na świecie. Jazda wąskimi tunelami, gdzie czasem trzeba schylić głowę, to niezła dawka emocji.
Na poziomie 320 metrów działa najgłębiej położony pub w Europie. Można tam usiąść, zamówić coś do picia i przekąskę, a wszystko to w górniczym klimacie, setki metrów pod ulicami Zabrza.
Temperatura pod ziemią utrzymuje się na poziomie 13-16 stopni przez cały rok. Warto więc zabrać cieplejszą bluzę, nawet w środku lata. Każdy zwiedzający dostaje kask ochronny, a dzieci dodatkowo lampki górnicze, co bardzo im się podoba.
Sztolnia Królowa Luiza i podziemny spływ łodzią
Drugi kompleks muzeum to Sztolnia Królowa Luiza, położona przy ulicy Wolności 408. To tutaj znajduje się Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna – najdłuższa budowla hydrotechniczna w europejskim górnictwie węglowym. Sztolnia powstała w pierwszej połowie XIX wieku i jest wybitnym dziełem inżynierskim swojej epoki.
Podczas zwiedzania można zobaczyć różnorodne formy zabezpieczenia górniczych korytarzy, w tym mistrzowsko wykonane ceglane portale, rekonstrukcję podziemnego portu przeładunkowego oraz absolutny unikat – chodnik wykuty w całości w pokładzie węgla. Taka konstrukcja nie ma odpowiednika w Europie.
Największą atrakcją jest podziemny spływ łodziami na dystansie ponad kilometra. Płynie się podziemnymi kanałami do portu w centrum Zabrza. To najdłuższy tego typu spływ w Europie. Podróż łodzią przez ciemne tunele, oświetlone tylko lampkami, to doświadczenie, które zostaje w pamięci na długo.
W kompleksie Sztolni Królowa Luiza znajduje się też Strefa Carnall z działającą ponad 100-letnią maszyną parową, wystawami poświęconymi historii kopalni, elektryfikacji i ratownictwu górniczemu. Zwiedzanie prowadzi głos Krystyny Czubówny, co dodaje całości profesjonalnego charakteru.
Dla kogo jest Muzeum Górnictwa Węglowego?
To miejsce sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi od 6 roku życia znajdą tu świetną rozrywkę połączoną z edukacją. Dzieciaki uwielbiają zjazd windą, jazdę kolejką i podziemne przygody z lampkami górniczymi. Przewodnicy potrafią dostosować opowieści do młodszych słuchaczy.
Miłośnicy historii i techniki docenią autentyczność obiektów, zachowane maszyny górnicze i możliwość zobaczenia, jak naprawdę wyglądała praca pod ziemią. Niektóre trasy, jak „Podziemna Szychta”, pozwalają nawet wcielić się w rolę górnika i wykonać pod okiem instruktora prawdziwe prace górnicze.
Dla osób szukających nietypowych wrażeń to doskonała opcja. Zejście setki metrów pod ziemię, przejażdżka podziemną kolejką, spływ łodzią – to atrakcje, których nie znajdzie się w typowych muzeach. Kompleks organizuje też koncerty, spektakle teatralne, a nawet śluby i wesela pod ziemią.
Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu otrzymało prestiżową nagrodę Europa Nostra za najlepszą rewitalizację w 2019 roku. Kompleks jest też punktem kotwicznym Europejskiej Sieci Dziedzictwa Przemysłowego ERIH.
Jakie trasy zwiedzania wybrać?
W Kopalni Guido dostępnych jest kilka tras. „Podziemny Spacer Górniczy” to podstawowa opcja, trwająca około 2 godzin, która pokazuje oba poziomy – 170 i 320 metrów. To dobry wybór na początek.
„Mroki Kopalni” to wersja dla odważniejszych (od 10 lat). Część trasy pokonuje się przy świetle tylko własnej lampki górniczej, co potęguje wrażenia. „Podziemna Szychta” (od 18 lat) to już prawdziwa praca górnicza – wiercenie, strzelanie, obsługa maszyn pod okiem instruktora.
W Sztolni Królowa Luiza można wybrać trasę ze spływem łodzią (około 2,5 godziny) albo zwiedzanie Strefy Carnall z historycznymi maszynami. Niektórzy decydują się na połączenie obu kompleksów w jeden dzień – wtedy warto przeznaczyć minimum 5 godzin plus czas na przejazd między obiektami (około 3 km).
Historia Kopalni Guido
Kopalnia powstała w 1855 roku z inicjatywy hrabiego Guido Henckela von Donnersmarcka, od którego imienia wzięła nazwę. Początkowo miała zaopatrywać w węgiel pobliski młyn należący do rodziny Donnersmarck. Złoża okazały się mniejsze niż oczekiwano, a prace utrudniały zaburzenia tektoniczne.
Z czasem kopalnię sprzedano Skarbowi Pruskiemu i włączono do państwowej kopalni Królowa Luiza. Wydobycie węgla zakończono w 1928 roku. Po wojnie, w 1967 roku, utworzono tu Kopalnię Doświadczalną Węgla Kamiennego M-300, gdzie testowano nowe maszyny i urządzenia górnicze.
W 1982 roku uruchomiono skansen górniczy, a w 2007 roku obiekt przekształcono w Zabytkową Kopalnię Węgla Kamiennego „Guido”. W 2013 roku połączono ją z dotychczasowym Muzeum Górnictwa Węglowego w jedną instytucję. W 2020 roku Kopalnia Guido otrzymała tytuł Pomnika Historii.
Ceny biletów i informacje praktyczne
Kopalnia Guido (ul. 3 Maja 93, Zabrze):
- Bilet normalny: 65 zł (przy zakupie online), 70-75 zł w kasie
- Bilet ulgowy i rodzinny: 55 zł (online), 60-65 zł w kasie
- Czas zwiedzania: około 2 godziny
- Wiek minimalny: 6 lat
- Temperatura pod ziemią: 13-16°C przez cały rok
Sztolnia Królowa Luiza (ul. Wolności 408, Zabrze):
- Trasa ze spływem łodzią – bilet normalny: 75 zł (online), ulgowy: 60 zł
- Trasa bez spływu – bilet normalny: 50 zł (online), ulgowy: 40 zł
- Czas zwiedzania: 2-2,5 godziny
- Wiek minimalny: 6 lat
Rezerwacja biletów jest obowiązkowa – można kupić je online na stronie podziemnaprzygoda.pl lub zadzwonić i zarezerwować telefonicznie. Grupy liczą maksymalnie 24 osoby. Zakup biletów online jest tańszy o 5-10 zł od cen w kasie i daje gwarancję miejsca.
Dojazd: Kopalnia Guido znajduje się przy głównej ulicy 3 Maja w Zabrzu, około 5 minut od autostrady A4. Z centrum Katowic to około 20 minut jazdy samochodem. Komunikacją miejską można dojechać autobusami 7, 23, 47, 111, 198, 199 (przystanek „Kopalnia Zabytkowa”) lub tramwajem nr 3 z Placu Wolności. Przy obu kompleksach są bezpłatne parkingi.
Pub na poziomie 320 metrów jest czynny wtorek-środa 11:00-16:45, czwartek-niedziela 11:00-21:45. Zjazd do pubu to osobna usługa (bilet 10 zł), nie wymaga wcześniejszej rezerwacji, ale warto sprawdzić dostępność, bo czasem odbywają się tam wydarzenia.
W gmachu dawnego starostwa zabrzańskiego przy ul. 3 Maja 19 mieści się siedziba muzeum ze zbiorami liczącymi ponad 22 tysiące eksponatów. Budynek jest obecnie w trakcie rewitalizacji, ale można zwiedzać obie podziemne lokalizacje.
Co zabrać ze sobą: ciepłą bluzę lub kurtkę (pod ziemią jest chłodno nawet latem), wygodne buty z płaską podeszwą (trasy mają około 3 km długości), aparat lub telefon na zdjęcia (robienie zdjęć jest dozwolone). Kaski dostaje każdy na miejscu.
Ważne ograniczenia: Z uwagi na różnice ciśnień, zwiedzanie odradzane jest osobom z ciężkimi schorzeniami serca i układu krążenia. Kobiety w ciąży powinny skonsultować wizytę z lekarzem. Niektóre trasy mają wyższe ograniczenia wiekowe – „Mroki Kopalni” od 10 lat, „Podziemna Szychta” od 18 lat.
Muzeum działa przez cały tydzień, od poniedziałku do niedzieli. Najlepiej zarezerwować bilety z wyprzedzeniem, szczególnie w weekendy i w sezonie wakacyjnym, kiedy kompleks odwiedza najwięcej turystów. Na zwiedzanie obu kompleksów w jeden dzień warto przeznaczyć cały dzień – łącznie wyjdzie około 5-6 godzin plus czas na przejazd między obiektami.