W miejscu, gdzie przez niemal dwie stury wydobywano węgiel, dziś odkrywa się historię całego regionu. Muzeum Śląskie w Katowicach to przestrzeń, która łączy przemysłową przeszłość z nowoczesną architekturą – i robi to w sposób, który zaskakuje już przy pierwszym kontakcie z budynkiem.
Większość wystaw znajduje się kilkanaście metrów pod ziemią, ale zamiast klaustrofobicznego wnętrza czeka tam jasna, przeszklona przestrzeń. To efekt przemyślanego projektu austriackiej pracowni Riegler Riewe Architekten, która wygrała międzynarodowy konkurs na budowę muzeum.
Sama lokalizacja mówi wiele o charakterze tego miejsca. Teren dawnej kopalni „Katowice” działającej od 1823 do końca lat 90. XX wieku został zrewitalizowany, a zabytkowe budynki – łaźnia, stolarnia, maszynownia – dostały drugie życie jako sale wystawiennicze i edukacyjne.
- przestrzeń muzealna w dawnej kopalni
- interaktywne wystawy i atrakcje
- imponujący hol z przeszklonym sufitem
- historia regionu w nowoczesnym wydaniu
- unikalne zbiory sztuki i etnografii
Historia kopalni, która stała się muzeum
Kopalnia przez lata swojego istnienia nosiła różne nazwy. Początkowo „Ferdinand” – od imienia jednego z założycieli, Ignacego Ferdynanda von Beyma. Po odzyskaniu niepodległości i włączeniu Katowic do Polski w 1922 roku nazwa pozostała, dopiero w 1936 zmieniono ją na „Katowice”. W sumie z tej ziemi wydobyto około 120 milionów ton węgla.
Samo muzeum ma równie ciekawą historię. Powstało w 1929 roku z inicjatywy Sejmu Śląskiego i działało zaledwie dekadę – do wybuchu II wojny światowej. Hitlerowcy rozpoczęli rozbiórkę niemal ukończonego, nowoczesnego gmachu muzealnego, który miał być jednym z najnowocześniejszych w ówczesnej Europie. Grabieży i zniszczeniu uległa też znaczna część zbiorów, choć część najcenniejszych dzieł udało się ewakuować do Lublina tuż przed wybuchem wojny.
Przed wojną muzeum posiadało imponującą kolekcję – prawie 100 tysięcy eksponatów przyrodniczych, 9 tysięcy etnograficznych i ponad 2 tysiące dzieł sztuki, w tym obrazy Matejki, Malczewskiego czy Chełmońskiego.
Restytucja nastąpiła dopiero w 1984 roku. Przez lata muzeum mieściło się w dawnym hotelu przy alei Korfantego, aż wreszcie w 2015 roku otworzyło podwoje w obecnej siedzibie na terenie kopalni.
Co zobaczyć w Muzeum Śląskim
Wystawy rozkładają się na kilku poziomach pod ziemią. Hol centralny robi wrażenie – 12,5 metra wysokości i przeszklony sufit sprawiają, że nawet będąc głęboko pod powierzchnią, ma się kontakt z naturalnym światłem. To właśnie te charakterystyczne szklane bryły wyrastające z ziemi stały się wizytówką muzeum i symbolem postindustrialnych Katowic.
Stała ekspozycja poświęcona historii Górnego Śląska to coś więcej niż tradycyjna wystawa. Można tu stanąć na odtworzonej przedwojennej ulicy, zobaczyć wnętrza mieszkań z różnych epok, poczuć atmosferę minionego czasu. Interaktywne stanowiska pozwalają dotknąć niektórych eksponatów, posłuchać opowieści mieszkańców, zrozumieć skomplikowaną historię regionu, który przez wieki należał do różnych państw i kultur.
Kolekcja muzeum liczy obecnie około 120 tysięcy obiektów. To malarstwo polskie – zarówno dawne, jak i współczesne – fotografia artystyczna i dokumentalna, zbiory etnograficzne, plakaty, a także sztuka nieprofesjonalna. Oprócz stałych ekspozycji regularnie odbywają się tu wystawy czasowe, często o zasięgu międzynarodowym.
Wieża widokowa – Katowice z góry
Jedną z największych atrakcji jest 40-metrowa wieża wyciągowa dawnego szybu Warszawa II. Dobudowano do niej panoramiczną windę, która wiezie zwiedzających na górną platformę widokową. Stamtąd rozciąga się widok na okoliczny park, Strefę Kultury z charakterystycznym Spodkiem i całe centrum Katowic.
Warto poświęcić chwilę na ten punkt programu – zwłaszcza w pogodny dzień perspektywa z wysokości daje zupełnie inny obraz miasta. Dla wielu osób to ulubiona część wizyty w muzeum.
Kompleks Muzeum Śląskiego wraz ze Spodkiem, salą koncertową NOSPR i Międzynarodowym Centrum Kongresowym tworzy Strefę Kultury – jedno z najważniejszych centrów kulturalno-rozrywkowych w regionie.
Dla kogo jest Muzeum Śląskie
To miejsce działa na wielu poziomach. Miłośnicy historii znajdą tu materiał do kilkugodzinnej wędrówki po dziejach regionu. Rodziny z dziećmi docenią interaktywne elementy wystaw i przestronną, przyjazną aranżację – nie ma tu ciasnych sal ani sztywnych zasad „nie dotykać”. Osoby zainteresowane architekturą i designem przyjdą zobaczyć sam budynek, który jest dziełem sztuki.
Muzeum organizuje warsztaty rodzinne, spotkania dla seniorów, wykłady i oprowadzania kuratorskie. Działa tu też Centrum Scenografii Polskiej z unikalną kolekcją scenografii teatralnej i filmowej, mieszczące się w zaadaptowanym magazynie odzieży kopalnianej.
Warto zajrzeć również do Stolarni – jednego z zabytkowych budynków pokopalnianych, gdzie odbywają się wystawy czasowe. Łaźnia Główna pełni funkcję sali edukacyjnej, a w innych obiektach znalazła się restauracja.
Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie
To zależy od tempa i zainteresowań. Samo przejście przez główne wystawy to minimum dwie godziny, ale jeśli chce się spokojnie obejrzeć wszystko, poczytać opisy, skorzystać z interaktywnych stanowisk – warto zarezerwować pół dnia. Dodając wejście na wieżę widokową i spacer po terenie dawnej kopalni, można tu spędzić całe popołudnie.
Niektórzy przychodzą kilka razy – raz na stałą ekspozycję, innym razem na wystawę czasową. Miejsca jest tu sporo, a różnorodność tematów sprawia, że każda wizyta może wyglądać inaczej.
Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd
Muzeum jest otwarte od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-20:00. Poniedziałki to dzień wolny od zwiedzających. Warto sprawdzić na bieżąco cennik biletów na stronie muzeumslaskie.pl, ponieważ ceny mogą się różnić w zależności od rodzaju wystawy i dostępnych ulg.
Dojazd nie sprawia problemów. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, na terenie muzeum znajduje się parking – płatny, ale pierwsze trzy godziny dla zwiedzających są bezpłatne. To wystarczająco dużo czasu na podstawowe zwiedzanie.
Komunikacją miejską można dojechać do przystanków: Katowice Strefa Kultury Muzeum Śląskie, Katowice Strefa Kultury NOSPR lub Katowice Rondo. Wszystkie znajdują się w bliskiej odległości od wejścia.
Adres: ul. T. Dobrowolskiego 1, 40-205 Katowice. Muzeum znajduje się w dzielnicy Bogucice, niedaleko centrum miasta. Z głównego dworca kolejowego to około 15-20 minut komunikacją miejską.
Pod ziemią mieści się nie tylko przestrzeń wystawiennicza, ale też trzykondygnacyjny garaż na ponad 230 miejsc, sala audytoryjna na 320 osób, biblioteka i sale konferencyjne.
Dla osób z ograniczeniami ruchowymi muzeum jest w pełni dostępne – windy, szerokie korytarze i przemyślana architektura sprawiają, że zwiedzanie przebiega bez barier. Na miejscu można wypożyczyć wózki dla dzieci.
Warto wiedzieć, że muzeum oferuje przewodników – oprowadzania można zamówić za dodatkową opłatą. To dobra opcja dla grup lub osób, które chcą poznać więcej szczegółów i kontekstu do oglądanych eksponatów. Dostępne są też audioguidy.
Teren wokół muzeum to przestrzeń parkowa z alejkami, ławkami i zielenią – przyjemne miejsce na krótki odpoczynek przed lub po zwiedzaniu. Latem działa tu ogród społeczny, a w różnych porach roku odbywają się wydarzenia plenerowe.